Tìm người giúp việc nhà có bốn đường, và người đi tìm giúp việc lần đầu thường chỉ biết một hoặc hai: người quen giới thiệu, trung tâm cung ứng, hội nhóm mạng xã hội, và nền tảng đặt qua ứng dụng. Bốn cách này khác nhau ở chi phí, ở mức ràng buộc, và quan trọng nhất là ở phần rủi ro bạn phải tự gánh.
Bài này không nói cách nào tốt nhất, vì không có cách nào tốt nhất cho mọi người. Bài này nói mỗi cách bạn được gì, mất gì, và phải tự làm gì.
Trước khi tìm, hãy trả lời ba câu này
Phần lớn người tìm hụt là vì bắt đầu tìm trước khi biết mình cần gì. Ba câu dưới đây quyết định bạn nên đi đường nào.
Bạn cần bao nhiêu giờ mỗi tuần? Dưới mười giờ thì hình thức theo buổi hợp hơn. Trên hai mươi giờ thì một người cố định hợp hơn. Khoảng giữa là chỗ bạn phải cân nhắc thật.
Người đó có cần ở lại nhà bạn không? Câu này đổi hoàn toàn bài toán. Người ở lại là một quan hệ lao động dài hạn với chỗ ở, bữa ăn, ngày nghỉ, lương tháng. Người tới theo buổi thì không.
Việc bạn cần là việc gì? Chỉ dọn dẹp, hay gồm cả rửa bát gấp quần áo, hay còn có trông trẻ và chăm người già? Câu cuối cùng đó là ranh giới lớn: chăm người là một nghề khác, đòi hỏi khác, và không nên ghép chung với việc nhà chỉ vì tiện.
Nếu câu trả lời của bạn chỉ là dọn dẹp, có khả năng bạn không cần tìm người giúp việc mà chỉ cần đặt dọn nhà theo giờ — phạm vi hẹp hơn, ít giờ hơn, và không phải qua khâu tuyển chọn nào.
Trả lời xong ba câu, bạn đã loại được ít nhất hai trong bốn cách — và đó là bước tiết kiệm thời gian nhất của cả quá trình tìm người giúp việc nhà.
Cách một — người quen giới thiệu
Đây là cách phổ biến nhất ở Việt Nam và cũng là cách có tỉ lệ hài lòng cao nhất khi nó hoạt động.
Được gì. Có sẵn một lớp bảo chứng: người giới thiệu đặt uy tín của họ vào đó. Không phí môi giới. Người làm thường ở gần, đi lại thuận, gắn bó lâu.
Mất gì. Chính lớp bảo chứng ấy làm bạn khó xử khi có vấn đề. Người quen giới thiệu thì lúc không hài lòng, bạn góp ý cho ai và cho nghỉ thế nào mà không mất lòng người ở giữa? Đây là chi phí thật, chỉ là nó không hiện ra bằng tiền.
Bạn phải tự làm. Toàn bộ khâu kiểm tra. Người quen giới thiệu không có nghĩa là người quen đã xác minh giấy tờ, sức khoẻ, hay lịch sử làm việc — họ chỉ biết người này qua một mối quan hệ khác.
Khi nào nên chọn. Khi bạn cần người ở lại hoặc làm cố định dài hạn, và bạn có một mối giới thiệu đáng tin thật sự chứ không phải “chị hàng xóm bảo có đứa cháu”.
Cách hai — trung tâm cung ứng
Mô hình có tổ chức nhất trong bốn cách, và cũng đắt nhất về phí đầu vào.
Được gì. Trung tâm sàng lọc trước và có cam kết đổi người khi bạn không hợp. Đây là giá trị thật, đặc biệt khi bạn cần người ở lại — bởi nếu người đó nghỉ giữa chừng, bạn không phải bắt đầu lại từ con số không. Nhiều trung tâm cũng có hợp đồng ba bên, tạo một điểm tựa pháp lý khi tranh chấp.
Mất gì. Phí môi giới, có nơi thu phí thế chân. Ràng buộc theo hợp đồng, thường tính tháng chứ không tính buổi. Và bạn phụ thuộc vào chất lượng sàng lọc của trung tâm — mà chất lượng ấy chênh lệch rất lớn giữa các đơn vị.
Bạn phải tự làm. Kiểm tra chính trung tâm trước khi kiểm tra người làm. Hỏi thẳng bốn câu: phí gồm những gì, cam kết đổi người trong bao lâu, ai giữ giấy tờ gốc của người lao động, và điều gì xảy ra nếu người làm nghỉ ở tháng thứ hai.
Khi nào nên chọn. Khi bạn cần một người cố định dài hạn và sẵn sàng trả phí để có cam kết đổi người.
Cách ba — hội nhóm mạng xã hội
Cách cho ra danh sách người liên hệ sớm nhất, và cũng là cách rủi ro nhất.
Được gì. Miễn phí, cho kết quả sớm, nhiều lựa chọn. Đây là nơi phần lớn người tìm giúp việc nhà bắt đầu. Bạn đăng một bài là có người nhắn trong vài giờ.
Mất gì. Không có ai đứng giữa. Không có sàng lọc. Không có dấu vết nếu xảy ra chuyện. Thông tin người đăng có thể hoàn toàn không đúng, và bạn không có cách nào kiểm chứng ngoài việc tự hỏi.
Bạn phải tự làm. Tất cả. Xác minh giấy tờ, kiểm tra sức khoẻ, gọi hỏi nơi làm cũ, thoả thuận điều kiện, xử lý khi có mâu thuẫn.
Khi nào nên chọn. Khi bạn có thời gian và kinh nghiệm để tự sàng lọc kỹ, và việc cần làm không đòi hỏi để người lạ ở nhà một mình.
Một dấu hiệu cảnh báo trên các hội nhóm: người nhận việc yêu cầu bạn chuyển tiền cọc trước khi tới. Người làm nghề thật không bao giờ thu tiền của chủ nhà trước.
Cách bốn — nền tảng đặt qua ứng dụng
Cách mới nhất và hợp nhất với nhu cầu không đều.
Được gì. Không phí đầu vào, không ràng buộc hợp đồng. Bạn thấy hồ sơ và lịch sử đánh giá của người nhận buổi trước khi họ tới. Có bên thứ ba giữ dấu vết: buổi làm ghi nhận đủ ai nhận, khung giờ nào, địa chỉ nào, đầu việc gì. Giá hiện trước khi bạn xác nhận.
Mất gì. Không phải cùng một người mỗi lần nếu bạn đặt lẻ. Không hợp với nhu cầu toàn thời gian hoặc ở lại. Phạm vi đầu việc hẹp hơn so với một người làm cố định đã quen nhà bạn nhiều năm.
Bạn phải tự làm. Dặn việc rõ ràng và chuẩn bị dụng cụ. Đây là hai thứ quyết định phần lớn chất lượng buổi làm, và cũng là hai thứ người mới hay bỏ qua.
Đây cũng là cách hợp nhất nếu bạn muốn thuê người giúp việc mà không phải cam kết gì dài hạn. Khi nào nên chọn. Khi nhu cầu của bạn không đều, khi bạn chỉ cần vài buổi mỗi tháng, hoặc khi bạn muốn thử trước khi tính tới phương án dài hạn. Cách đặt và cách tính giờ nằm ở bài giúp việc theo giờ.
Muốn giữ một người quen mặt trên nền tảng, cách hiệu quả là đặt định kỳ một khung giờ cố định. Sau vài buổi, người làm đã thuộc nhà bạn và bạn không phải dặn lại từ đầu.
Giúp việc nhà ăn ở lại: khác gì và cần chuẩn bị gì
Đây là hình thức khác hẳn ba hình thức còn lại, và nhiều người nhầm nó là “thuê người giúp việc theo giờ nhưng nhiều giờ hơn”. Không phải.
Người ở lại sống trong nhà bạn. Điều đó kéo theo một loạt thứ mà hình thức theo buổi không có: chỗ ngủ riêng, bữa ăn, ngày nghỉ trong tuần, ngày nghỉ lễ, và một quan hệ lao động kéo dài nhiều tháng tới nhiều năm. Nó gần với việc thêm một thành viên vào nhịp sinh hoạt của gia đình hơn là việc mua một dịch vụ.
Khi nào hình thức này hợp lý. Nhà có người già cần có mặt thường xuyên, nhà có trẻ nhỏ và cả hai vợ chồng đi làm cả ngày, hoặc nhà lớn cần người trông coi. Điểm chung: nhu cầu trải đều cả ngày chứ không dồn vào vài giờ.
Bốn thứ phải chuẩn bị trước khi nhận người ở lại:
- Chỗ ngủ riêng có cửa khoá được. Đây không phải chuyện tế nhị mà là điều kiện tối thiểu. Không có chỗ riêng thì đừng nhận người ở lại.
- Thoả thuận rõ ngày nghỉ. Bao nhiêu ngày mỗi tháng, vào thứ mấy, có được về quê dịp lễ không. Không thoả thuận trước là nguồn mâu thuẫn lớn nhất của hình thức này.
- Thoả thuận rõ bữa ăn. Ăn chung hay ăn riêng, ai nấu, có khoản tiền ăn riêng không.
- Thoả thuận rõ phạm vi việc. Người ở lại dễ bị kéo giãn công việc nhất, vì họ luôn có mặt. Danh sách việc phải viết ra và cả hai bên cùng giữ.
Chi phí thật cao hơn con số lương tháng. Ngoài lương, bạn còn gánh tiền ăn, tiền điện nước tăng thêm, thưởng lễ Tết, và chi phí thay người khi họ nghỉ. Khi so với hình thức theo buổi, hãy so tổng chi phí chứ đừng so lương tháng với đơn giá giờ.
Én không cung cấp hình thức giúp việc nhà ăn ở lại. Nếu đây là thứ bạn cần, đường phù hợp là qua trung tâm cung ứng hoặc qua người quen giới thiệu — hai cách đầu tiên trong bài này.
Viết tin tìm giúp việc thế nào cho đúng
Dù đăng lên hội nhóm hay gửi cho trung tâm, một tin viết rõ sẽ lọc bớt phần lớn cuộc gọi không phù hợp và tiết kiệm cho bạn hàng giờ.
Sáu thông tin bắt buộc có:
- Khu vực cụ thể tới phường. Không ghi “quận trung tâm” — người ở xa sẽ gọi rồi cả hai cùng mất thời gian.
- Số giờ hoặc khung giờ cụ thể. “Buổi sáng” không đủ; “8h–11h thứ Hai, Tư, Sáu” mới đủ.
- Danh sách đầu việc. Ba tới năm dòng, cụ thể.
- Việc không yêu cầu. Ghi rõ không trông trẻ, không chăm người bệnh, không nấu ăn — nếu đúng là vậy.
- Loại nhà và diện tích. Căn hộ hay nhà phố, mấy tầng, mấy nhà tắm.
- Đặc điểm cần lưu ý. Có thú cưng, có sàn gỗ, có người dị ứng mùi hoá chất.
Ba thứ không nên ghi: số điện thoại công khai trên hội nhóm mở, địa chỉ nhà chi tiết, và mức lương thấp bất thường kèm chữ “ưu tiên người thật thà”. Câu cuối không lọc được ai và chỉ khiến tin của bạn trông thiếu chuyên nghiệp.
Nếu bạn chỉ cần vài buổi và không muốn viết tin, thì cách đặt qua ứng dụng đã thay bạn làm phần này — bạn điền đầu việc một lần và hệ thống gửi tới người phù hợp.
Bốn buổi đầu nên quan sát gì
Khi đã tìm giúp việc nhà xong và người ta bắt đầu làm, bốn buổi đầu là giai đoạn quyết định. Đây là những gì nên chú ý, theo thứ tự quan trọng.
Buổi một — đúng giờ và thái độ hỏi. Người hỏi lại đầu việc trước khi bắt tay vào làm là người sẽ ít gây phiền về sau. Người không hỏi gì và làm luôn thường sẽ làm theo cách của họ.
Buổi hai — có nhớ những gì đã dặn không. Bạn dặn không động vào bàn làm việc ở buổi một; buổi hai bàn làm việc còn nguyên chứ? Trí nhớ về chi tiết là chỉ dấu tốt nhất cho sự cẩn thận.
Buổi ba — chất lượng có giữ được không. Buổi đầu ai cũng cố. Buổi ba mới cho biết mức thật.
Buổi bốn — bạn có phải dặn lại không. Nếu tới buổi bốn mà vẫn phải dặn từng việc, hoặc là bạn dặn chưa rõ, hoặc là người này không hợp với nhà bạn. Cả hai đều nên nói thẳng ra ở thời điểm này chứ đừng để tới tháng thứ ba.
Nếu sau bốn buổi bạn thấy hợp, đó là lúc bàn tới việc cố định lịch. Nếu chưa hợp, nói rõ và dừng — làm sớm bao giờ cũng dễ hơn.
Chín thứ phải kiểm, dù bạn chọn cách nào
Danh sách này không phụ thuộc vào việc bạn tìm qua đường nào. Bỏ qua bước nào là tự nhận rủi ro của bước đó.
- Căn cước công dân bản gốc, đối chiếu ảnh với người đang đứng trước mặt. Không nhận ảnh chụp qua tin nhắn làm căn cứ duy nhất.
- Giấy khám sức khoẻ còn hạn. Với người sẽ ở lại nhà hoặc tiếp xúc trẻ nhỏ, đây là bắt buộc chứ không phải nên có.
- Nơi ở hiện tại. Không phải để soi, mà vì quãng đường đi lại quyết định người đó gắn bó được bao lâu.
- Nơi làm gần nhất và lý do nghỉ. Nếu được, xin số của chủ nhà cũ và gọi thật. Một cuộc gọi ba phút nói nhiều hơn cả buổi phỏng vấn.
- Kinh nghiệm với loại nhà của bạn. Nhà có sàn gỗ, có thú cưng, có trẻ nhỏ — mỗi thứ là một kỹ năng riêng.
- Thoả thuận đầu việc bằng văn bản, dù chỉ là một tin nhắn liệt kê. Đây là thứ cứu bạn khi có tranh cãi về phạm vi công việc.
- Thoả thuận rõ điều không làm. Quan trọng ngang danh sách việc phải làm.
- Cách xử lý khi hỏng đồ. Nói trước khi có chuyện thì dễ; nói sau khi có chuyện thì luôn khó.
- Thời gian thử. Hai đến bốn buổi đủ để cả hai bên biết có hợp không.
Và một việc bạn nên làm cho chính mình: cất đồ có giá trị và giấy tờ trước buổi đầu tiên. Không phải vì nghi ngờ, mà vì nó loại bỏ khả năng hiểu nhầm cho cả hai phía. Người làm nghề lâu năm đều mong chủ nhà làm điều này.
Nếu bạn cần người ngay trong hôm nay
Bốn cách trên đều giả định bạn có vài ngày để tìm. Khi bạn cần người gấp — khách sắp tới, nhà vừa có việc, người làm cũ nghỉ đột ngột — thứ tự ưu tiên đổi hẳn, và có những bước không được phép bỏ dù đang vội. Trường hợp đó có cách xử lý riêng, xem bài cần tìm người giúp việc gấp.
Nếu bạn muốn tránh mọi khâu trung gian
Trước khi đọc phần này, có một điều nên tự hỏi: bạn muốn tránh trung gian vì chi phí, hay vì đã từng có trải nghiệm xấu với một trung gian cụ thể? Hai lý do dẫn tới hai kết luận khác nhau. Nếu là chi phí, hãy tính cả thời gian bạn bỏ ra để tự làm phần kiểm tra và phần tìm người thay — thời gian đó cũng có giá. Nếu là trải nghiệm xấu, vấn đề nằm ở đơn vị cụ thể chứ chưa chắc ở mô hình.
Nhiều người tìm thẳng cụm “chính chủ” vì muốn làm việc trực tiếp với người làm, không qua ai. Đây là lựa chọn hợp lý trong một số hoàn cảnh và tệ trong một số hoàn cảnh khác — phụ thuộc bạn có sẵn sàng gánh phần kiểm tra và phần xử lý tranh chấp hay không.
Có ba nhóm người thường chọn hướng trực tiếp, và lý do của họ khác nhau hẳn.
Nhóm thứ nhất là người đã từng mất phí môi giới rồi người làm nghỉ sau vài tuần. Họ không phản đối mô hình trung gian, họ phản đối việc trả phí cho một cam kết không được thực hiện.
Nhóm thứ hai là người có nhu cầu rất nhỏ — hai giờ mỗi tuần — và thấy mọi lớp trung gian đều là chi phí thừa cho quy mô đó.
Nhóm thứ ba là người đã có sẵn một người quen làm nghề và chỉ đang tìm cách chính thức hoá quan hệ đó.
Ba nhóm này cần ba lời khuyên khác nhau, và không nhóm nào sai. Bài về giúp việc nhà theo giờ chính chủ mổ xẻ riêng từng trường hợp, kể cả phần bất lợi của phía nền tảng — vì Én là nền tảng, và nói một chiều thì không đáng tin.
Nếu việc bạn cần chỉ là nhà sạch
Có một khả năng đáng cân nhắc trước khi bạn đi tìm người: có thể bạn không cần một người giúp việc, mà chỉ cần nhà được dọn đều đặn.
Hai thứ này khác nhau. Người giúp việc làm cả việc nhà nói chung: dọn dẹp, rửa bát, gấp quần áo, sắp xếp đồ. Còn nếu điều làm bạn khó chịu chỉ là bụi và vết bẩn, thứ bạn cần là dịch vụ dọn nhà theo giờ — phạm vi hẹp hơn, dễ ước lượng hơn, và thường ít giờ hơn.
Rất nhiều người đặt bốn giờ giúp việc mỗi tuần trong khi hai giờ dọn nhà đã giải quyết đúng vấn đề của họ.
Cách tự kiểm nhanh: liệt kê ra ba việc trong nhà làm bạn khó chịu nhất tuần vừa rồi. Nếu cả ba đều là bụi, sàn bẩn, nhà tắm có cặn — bạn cần dọn nhà. Nếu trong ba việc đó có bát chưa rửa, quần áo chưa gấp, đồ đạc bừa bộn — bạn cần giúp việc. Nếu có cả hai loại, hãy chọn theo cái nào chiếm nhiều hơn, vì đặt đúng loại sẽ tiết kiệm hơn đặt loại rộng hơn rồi dùng không hết.
Ba sai lầm hay gặp khi tìm người giúp việc nhà
Tìm theo giá thấp nhất. Người nhận mức thấp bất thường thường là người mới hoàn toàn hoặc đang cần việc gấp vì lý do nào đó. Cả hai đều không sai, nhưng cả hai đều nghĩa là bạn sẽ mất nhiều thời gian hướng dẫn hơn — và thời gian của bạn cũng có giá.
Không nói rõ điều mình không muốn. Phần lớn mâu thuẫn không đến từ việc người làm làm sai, mà từ việc họ làm một thứ bạn không muốn ai đụng vào. Bàn làm việc, ngăn kéo, kệ đồ sưu tầm, phòng của con — nói trước hết một phút.
Giao chìa khoá quá sớm. Đợi qua ít nhất bốn buổi và có đủ giấy tờ. Không có gì phải vội ở khâu này.
Câu hỏi thường gặp
Tìm người giúp việc nhà mất bao lâu là bình thường? Qua nền tảng thì tính theo giờ. Qua trung tâm thường vài ngày tới một tuần. Qua người quen thì không đoán được. Nếu bạn cần trong ngày, hãy đọc bài về trường hợp gấp.
Có nên giữ giấy tờ gốc của người làm không? Không. Giữ giấy tờ gốc của người khác không có căn cứ pháp lý và tạo ra rủi ro cho chính bạn. Chụp lại bản sao là đủ.
Người làm yêu cầu ứng lương trước thì sao? Với người mới, một khoản ứng nhỏ sau buổi đầu tiên là chuyện bình thường. Nhưng ứng trước khi làm buổi nào, đặc biệt là qua chuyển khoản cho người bạn chưa gặp, thì không.
Bao lâu nên đánh giá lại người đang làm? Sau bốn buổi đầu, rồi sau ba tháng. Nói thẳng và sớm luôn dễ hơn tích lại rồi bùng.
Tôi có phải đóng bảo hiểm cho người giúp việc không? Phụ thuộc hình thức thuê và thời lượng làm việc. Với người làm cố định toàn thời gian, đây là câu bạn nên hỏi một người có chuyên môn về lao động chứ không nên đoán.
Nếu người làm nghỉ đột ngột giữa chừng? Qua trung tâm thì có cam kết đổi người. Qua nền tảng thì bạn đặt buổi khác. Qua người quen hoặc mạng xã hội thì bạn bắt đầu lại từ đầu — đó là chi phí ẩn của hai cách đó.
Xem đủ dịch vụ của Én — một tài khoản dùng chung cho tất cả.