Trả lời ngay. Giúp việc nhà sáng đi chiều về là hình thức người làm có mặt tại nhà bạn cả ngày làm việc rồi về nhà mình buổi tối, trả lương theo tháng. Ba lựa chọn phổ biến là theo giờ, sáng đi chiều về, và ở lại. Khác biệt quyết định không nằm ở giá mà nằm ở thời điểm bạn cần có người ở nhà: nhu cầu rải đều cả ngày thì chọn tháng, nhu cầu dồn vào vài khung cố định thì chọn giờ.
Bài này viết cho cả hai phía — người đang tìm người, và người đang tìm việc làm giúp việc nhà sáng đi chiều về — vì cả hai đều đang so sánh cùng ba hình thức đó.
Ba hình thức, khác nhau ở đâu
Theo giờ. Bạn đặt từng buổi, tính tiền theo số giờ thực làm. Người làm tới, làm xong việc trong phạm vi đã thoả thuận, rồi đi. Không có ràng buộc dài hạn hai chiều. Đây là hình thức có rào cản bắt đầu thấp nhất và cũng dễ dừng nhất. Cách đặt và phạm vi một buổi nằm ở bài giúp việc theo giờ.
Sáng đi chiều về. Người làm tới nhà buổi sáng, ở lại suốt ngày làm việc, về nhà mình buổi tối. Lương trả theo tháng. Ngày làm thường 8–10 tiếng, sáu ngày tuần, và phạm vi việc rộng hơn hẳn buổi theo giờ: dọn dẹp, đi chợ, nấu ăn, giặt phơi, đôi khi đưa đón trẻ.
Ở lại. Người làm sống tại nhà bạn. Đây là hình thức có mức hiện diện cao nhất và cũng đòi hỏi nhiều nhất về không gian — cần một phòng riêng — cũng như về sự thích ứng của cả gia đình.
Ba hình thức này không phải ba mức giá của cùng một thứ. Chúng là ba mô hình khác nhau về bản chất, và một gia đình chọn sai mô hình sẽ không sửa được bằng cách trả thêm tiền.
Có một câu hỏi rất đơn giản giúp bạn định hướng ngay từ đầu, trước cả khi hỏi giá: bạn cần việc được làm xong, hay bạn cần có người ở nhà? Nếu câu trả lời là vế đầu, hình thức theo giờ gần như luôn đúng. Nếu là vế sau, bạn đang thật sự cần tìm giúp việc nhà sáng đi chiều về hoặc người ở lại, và mọi so sánh đơn giá giờ đều lạc đề. Phần lớn những trường hợp thuê rồi không hài lòng đều bắt đầu từ chỗ trả lời nhầm câu hỏi này.
Một điểm cần nói thẳng ngay từ đầu: Én hiện chỉ vận hành hình thức theo giờ. Bài này so sánh cả ba để bạn chọn đúng, kể cả khi lựa chọn đúng của bạn không phải là thứ Én cung cấp. Nếu bạn cần người theo tháng, bài này vẫn giúp bạn biết cần hỏi gì và kiểm tra gì.
Một ngày sáng đi chiều về trông thế nào
Đây là phần mà mô tả trên các tin đăng thường bỏ qua, và cũng là nguồn hiểu lầm lớn nhất giữa hai bên.
Một ngày điển hình bắt đầu khoảng 7 giờ 30. Buổi sáng thường là dọn dẹp phần chính của nhà, giặt và phơi, rồi đi chợ. Trưa nấu và dọn bữa. Đầu giờ chiều là khoảng lặng — người làm nghỉ, và đây là phần mà nhiều gia đình không tính vào đầu nhưng thực tế phải có. Chiều là ủi đồ, dọn lại bếp, chuẩn bị bữa tối, và tan làm khoảng 17–18 giờ.
Ba điều đáng chú ý trong nhịp này. Thứ nhất, khối lượng việc không rải đều: buổi sáng và cuối chiều nặng, giữa trưa nhẹ. Thứ hai, phần lớn giá trị của hình thức này không nằm ở tổng số giờ mà nằm ở chỗ có người ở đó khi việc phát sinh — trẻ về sớm, hàng giao tới, đồ ăn cần nấu đúng giờ. Thứ ba, tám tiếng có mặt không có nghĩa là tám tiếng làm liên tục, và một gia đình kỳ vọng như vậy sẽ nhanh chóng mất người.
Nếu nhu cầu thật của bạn là ba tiếng dọn dẹp mỗi ngày chứ không phải sự hiện diện, thì hình thức theo giờ đáp ứng đúng nhu cầu đó với chi phí thấp hơn nhiều.
So sánh chi phí trên cùng một thước đo
Đây là chỗ hầu hết mọi người so sánh sai. Không thể đặt lương tháng cạnh đơn giá giờ rồi kết luận cái nào rẻ hơn — hai con số đó đo hai thứ khác nhau.
Cách so đúng là quy về chi phí cho mỗi giờ có người làm việc thực tế, rồi đối chiếu với số giờ bạn thật sự cần.
Với hình thức theo tháng, phép tính gồm: lương tháng, cộng chi phí ăn trưa nếu bạn lo bữa, cộng khoản phí giới thiệu ban đầu nếu tìm qua trung tâm, cộng thưởng lễ tết theo thông lệ. Chia tổng đó cho số giờ có mặt trong tháng. Con số ra được thường thấp hơn đơn giá giờ khá nhiều — đó là lý do hình thức theo tháng vẫn tồn tại vững.
Nhưng phép chia đó chỉ đúng nếu bạn dùng hết số giờ. Một gia đình hai người đi làm cả ngày, nhà 60 mét vuông, thuê người sáng đi chiều về sẽ trả tiền cho tám tiếng nhưng thực tế chỉ có khoảng ba tiếng việc. Chi phí thực cho mỗi giờ hữu ích lúc này cao hơn hẳn hình thức theo giờ.
Ngưỡng hoà vốn thường rơi vào khoảng trên dưới bốn giờ việc thật mỗi ngày, đều đặn sáu ngày tuần. Dưới ngưỡng đó, theo giờ hầu như luôn hợp lý hơn. Trên ngưỡng đó, theo tháng bắt đầu có lợi. Con số này thay đổi theo khu vực và theo mặt bằng lương, nên hãy tự tính bằng chính số của bạn — cách bóc tách từng khoản nằm ở bài giá thuê giúp việc theo giờ.
Một khoản nữa thường bị quên khi thuê giúp việc theo tháng: chi phí thay người. Người nghỉ giữa chừng đồng nghĩa với phí giới thiệu mới, thời gian phỏng vấn, và hai ba tuần để người mới quen nhà. Nếu bạn thay người hai lần trong một năm, khoản đó đủ xoá phần chênh lệch mà bạn tưởng mình đã tiết kiệm được.
Ràng buộc và rủi ro gián đoạn — khác biệt lớn nhất
Nếu chỉ được nhìn vào một tiêu chí để chọn, hãy nhìn tiêu chí này chứ không phải giá.
Theo giờ. Người làm nghỉ thì bạn đặt người khác. Việc của bạn dừng đúng một buổi. Đổi lại, mỗi người mới lại cần dặn lại nhà, và mức độ hiểu thói quen gia đình luôn ở mức khởi đầu nếu bạn không giữ được lịch cố định với cùng một người.
Theo tháng. Người làm nghỉ đột ngột thì bạn mất người trong hai tới bốn tuần, tính cả thời gian tìm và thời gian người mới làm quen. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người già cần chăm, hai tuần đó là một khoảng trống thật sự nghiêm trọng, và không có cách nào lấp bằng tiền trong ngày một ngày hai.
Đây là điều đáng cân nhắc kỹ hơn cả chi phí. Rất nhiều gia đình chọn hình thức theo tháng vì phép tính có vẻ có lợi, rồi trả giá vào đúng tháng người làm về quê không quay lại.
Ba cách giảm rủi ro này, xếp theo mức hiệu quả thực tế:
- Có phương án dự phòng theo giờ. Giữ sẵn một kênh đặt buổi lẻ để lấp khoảng trống trong lúc tìm người mới. Đây là cách ít tốn kém nhất và cũng ít ai chuẩn bị trước.
- Thoả thuận rõ thời gian báo trước. Hai tuần là mức thông lệ. Ghi ra giấy, kể cả khi bạn thấy không cần thiết.
- Nắm được nhịp về quê. Phần lớn gián đoạn không phải nghỉ việc mà là về quê dịp lễ tết hoặc việc gia đình. Hỏi trước và lên lịch cùng nhau thay vì để nó ập tới.
Ai hợp với hình thức nào
Bốn tình huống thật, mỗi tình huống một lời khuyên khác nhau.
Hai vợ chồng đi làm giờ hành chính, chưa có con, căn hộ hai phòng ngủ. Theo giờ, hai buổi mỗi tuần. Nhu cầu của bạn là nhà sạch chứ không phải có người ở nhà. Thuê theo tháng trong tình huống này là trả tiền cho sự hiện diện mà bạn không dùng tới.
Gia đình có con nhỏ dưới ba tuổi, ông bà không ở cùng. Đây là tình huống mà hình thức sáng đi chiều về thể hiện rõ giá trị nhất. Việc phát sinh liên tục và không đoán trước được giờ. Nếu bạn đang tìm giúp việc nhà sáng đi chiều về vì lý do này, đó là lựa chọn đúng.
Nhà có người già cần theo dõi, gia đình đi làm cả ngày. Cũng theo tháng, nhưng cần một người có kinh nghiệm chăm người lớn tuổi chứ không chỉ biết dọn dẹp. Đây là hai bộ kỹ năng khác nhau và trả cùng một mức lương cho cả hai là kỳ vọng không thực tế.
Nhà phố ba tầng, hai người ở, không nấu ăn nhiều. Theo giờ, nhưng buổi dài — bốn tới năm giờ, một tới hai lần mỗi tuần. Diện tích lớn không tự động đồng nghĩa với nhu cầu theo tháng; thứ quyết định là tần suất việc phát sinh, không phải số mét vuông. Nếu phần lớn nhu cầu của bạn chỉ là vệ sinh, hãy xem bài dọn nhà theo giờ để biết phạm vi loại buổi này.
Gia đình có con nhỏ nhưng đang thuê nhà chật. Tình huống này khó, và câu trả lời không nằm ở chỗ hình thức nào ít tốn kém hơn. Nếu không có chỗ cho người làm nghỉ trưa tử tế thì một ngày tám tiếng sẽ mệt cho cả hai bên, và người làm thường không ở lâu. Một phương án hay bị bỏ qua: đặt theo giờ nhưng chia hai khung cố định trong ngày — một buổi sáng, một buổi chiều muộn — thay vì một khối tám tiếng. Tổng chi phí tiến gần mức theo tháng, nhưng không ai phải ngồi chờ trong một căn nhà không đủ chỗ.
Còn hình thức giúp việc nhà ở lại: chỉ thật sự hợp khi nhà bạn có phòng riêng cho người làm, và khi nhu cầu kéo dài ra ngoài giờ hành chính — chăm người bệnh ban đêm, trông trẻ sơ sinh. Nếu chỉ vì tiết kiệm hơn một chút so với sáng đi chiều về, đây không phải lý do đủ để cả gia đình thay đổi cách sống trong nhà mình.
Dành cho người đang tìm việc làm giúp việc nhà sáng đi chiều về
Phần này cho phía còn lại, và nó quan trọng ngang phần trên.
Hình thức sáng đi chiều về được nhiều người chọn vì hai lý do rõ ràng: thu nhập ổn định theo tháng, không phụ thuộc việc có buổi hay không, và vẫn được về nhà mình mỗi tối, khác hẳn hình thức ở lại. Đổi lại, bạn nhận một ràng buộc dài hạn với một gia đình cụ thể, và bạn ít quyền chọn hơn so với nhận việc theo giờ.
Bốn câu nên hỏi rõ trước khi nhận việc, và nên hỏi trước chứ không phải sau tuần đầu:
- Phạm vi việc gồm những gì. Có nấu không, nấu mấy bữa, mấy người ăn. Có đưa đón trẻ không. Có chăm người già không. Bốn thứ này chênh nhau rất xa về khối lượng nhưng thường được gói chung trong một dòng mô tả.
- Giờ bắt đầu và giờ kết thúc, và chuyện làm thêm giờ. Nếu gia đình hay về muộn và bạn phải chờ, chuyện đó tính thế nào.
- Ngày nghỉ trong tuần và ngày nghỉ lễ. Đây là điều hay bị nói miệng rồi quên.
- Mức lương, ngày trả lương, và thưởng lễ tết. Hỏi cả ba, không chỉ hỏi con số lương.
Về mặt so sánh thu nhập: làm theo giờ có trần cao hơn nếu bạn kín lịch, nhưng thu nhập dao động theo tuần. Làm theo tháng thì con số ổn định và không phải tự tìm việc mỗi tuần, nhưng khó vượt lên. Nhiều người bắt đầu bằng việc theo giờ để có nhiều nhà để so sánh, rồi mới nhận một chỗ theo tháng ở nơi mình thấy hợp. Đó là đường đi hợp lý và không có gì đáng ngại.
Tìm ở đâu và kiểm tra gì trước khi chốt
Ba kênh phổ biến, mỗi kênh một điểm mạnh và một rủi ro.
Người quen giới thiệu. Độ tin cậy cao nhất vì có người bảo chứng. Nhược điểm là nguồn hẹp, và khi có mâu thuẫn thì quan hệ giữa bạn với người giới thiệu cũng bị kéo vào.
Trung tâm giới thiệu. Có sẵn người, có hỗ trợ đổi người trong thời gian đầu, và có hợp đồng. Đổi lại là phí giới thiệu và chất lượng chênh lệch rất lớn giữa các nơi. Những điểm cần kiểm tra trước khi đặt cọc nằm ở bài trung tâm giới thiệu người giúp việc.
Tự đăng tin hoặc tìm trên các nhóm. Không mất phí, nhưng bạn tự làm toàn bộ khâu sàng lọc và tự chịu rủi ro.
Một điều nên biết về thị trường: khi bạn tìm giúp việc nhà sáng đi chiều về, nguồn cung không phân bố đều theo mùa. Sau Tết là giai đoạn khan người nhất trong năm, kéo dài khoảng sáu tới tám tuần, vì nhiều người về quê và không quay lại đúng hẹn. Giữa năm thì dễ tìm hơn hẳn. Nếu bạn có thể chọn thời điểm bắt đầu, hãy tránh tháng ngay sau Tết — hoặc nếu buộc phải tìm trong giai đoạn đó, hãy chuẩn bị tinh thần rằng bạn sẽ có ít lựa chọn hơn và mức lương thoả thuận thường nhỉnh hơn bình thường.
Dù đi kênh nào, bốn việc dưới đây nên làm trước khi chốt, và chúng không tốn nhiều thời gian:
- Xem giấy tờ tùy thân và chụp lại một bản. Đây là mức tối thiểu, không phải sự thiếu tin tưởng.
- Gọi cho một gia đình cũ. Chỉ cần một cuộc, và chỉ cần hỏi đúng hai câu: làm bao lâu, vì sao nghỉ.
- Thử một tuần trước khi thoả thuận dài hạn. Cả hai bên đều cần biết có hợp không, và một tuần đủ để thấy.
- Viết ra giấy những gì đã thoả thuận. Phạm vi việc, giờ giấc, lương, ngày nghỉ, thời gian báo trước. Không cần văn bản pháp lý phức tạp, một trang giấy hai bên cùng ký là đủ để tránh phần lớn tranh cãi về sau.
Chuyển đổi giữa các hình thức
Không phải quyết định một lần rồi thôi. Nhiều gia đình đi qua nhiều hình thức theo từng giai đoạn của nhà mình, và đó là chuyện bình thường.
Đường đi phổ biến nhất là theo giờ trước, theo tháng sau: khi con còn nhỏ và nhu cầu tăng, gia đình chuyển sang thuê giúp việc theo tháng; khi con lớn và tự lo được, quay lại theo giờ. Chiều ngược lại cũng hay gặp khi thu nhập gia đình thay đổi hoặc khi một người chuyển sang làm việc tại nhà.
Hai lưu ý khi chuyển:
Từ giờ sang tháng. Đừng chuyển vì thấy phép tính có lợi, hãy chuyển vì nhu cầu đã thật sự vượt ngưỡng bốn giờ mỗi ngày. Hãy đếm việc trong hai tuần trước khi quyết định.
Từ tháng sang giờ. Báo trước đúng thời gian đã thoả thuận, và nếu người làm đã gắn bó lâu thì hãy giới thiệu họ sang một gia đình khác. Đây không phải nghĩa vụ pháp lý mà là chuyện nên làm, và nó cũng giữ cho bạn một mối quan hệ có thể quay lại khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Sáng đi chiều về có phải đóng bảo hiểm cho người làm không? Với người lao động giúp việc gia đình có hợp đồng, pháp luật lao động có quy định về việc chi trả thêm khoản tương ứng để người lao động tự tham gia bảo hiểm. Thực tế nhiều gia đình thoả thuận miệng và bỏ qua phần này. Nếu bạn muốn làm đúng, hãy hỏi trung tâm hoặc tra cứu quy định hiện hành trước khi ký.
Có nên nuôi cơm trưa không? Phần lớn gia đình có. Nếu không, hãy nói rõ từ đầu và điều chỉnh lương tương ứng, đừng để thành điều ngầm hiểu.
Người làm xin nghỉ về quê dài ngày thì sao? Đây là tình huống gần như chắc chắn xảy ra ít nhất mỗi năm một lần. Cách xử lý gọn là thoả thuận trước lịch nghỉ dài trong năm, và chuẩn bị sẵn phương án đặt buổi lẻ để lấp khoảng trống.
Thuê theo tháng có cần hợp đồng viết không? Nên. Không cần phức tạp — một trang ghi rõ phạm vi việc, giờ giấc, lương, ngày trả, ngày nghỉ và thời gian báo trước là đủ. Phần lớn mâu thuẫn phát sinh từ những thứ chưa bao giờ được nói rõ, không phải từ những thứ đã ghi ra.
Tìm giúp việc nhà sáng đi chiều về mất bao lâu? Qua trung tâm thường trong vài ngày tới một tuần. Qua người quen hoặc tự đăng tin thì khó đoán hơn, từ một tới bốn tuần tuỳ thời điểm trong năm. Hãy cộng thêm hai tới ba tuần nữa cho giai đoạn người mới làm quen nhà trước khi mọi thứ chạy trơn.
Tôi thử theo giờ trước rồi tính tiếp được không? Được, và đây là cách hợp lý cho gia đình lần đầu thuê người. Vài buổi theo giờ cho bạn biết nhà mình thật sự cần bao nhiêu giờ việc, và con số đó chính là căn cứ để quyết định có nên chuyển sang theo tháng hay không.
Giúp việc nhà ở lại và sáng đi chiều về chênh nhau bao nhiêu? Hình thức ở lại thường có mức lương nhỉnh hơn, nhưng gia đình phải lo chỗ ở và ăn uống. Tính đủ hai khoản đó thì chênh lệch thực tế nhỏ hơn nhiều so với vẻ ngoài của hai con số lương.
Người làm theo tháng có kiêm trông trẻ được không? Kiêm được ở mức trông chừng, không kiêm được ở mức chăm sóc chính. Trẻ dưới ba tuổi cần sự chú ý gần như liên tục, và một người vừa nấu vừa dọn vừa trông trẻ sẽ làm không tốt cả ba. Nếu đây là nhu cầu chính, hãy tìm người chuyên trông trẻ và tách phần việc nhà ra.
Chốt lại. Đừng chọn hình thức theo giá. Hãy đếm số giờ việc thật của nhà mình trong hai tuần, rồi so với ngưỡng bốn giờ mỗi ngày. Dưới ngưỡng thì theo giờ, trên ngưỡng thì theo tháng, và trong cả hai trường hợp hãy có sẵn một phương án dự phòng cho ngày người làm không tới được.
Xem đủ dịch vụ của Én — một tài khoản dùng chung cho tất cả.